ikona pliku docx

rozwój budownictwa zamkowego w Polsce notatki

referat na temat budownictwa zamkowego w polsce


ocena: 4.0, 2
Poniżej zobaczysz niesformatowany początek pliku. Cały plik zajmuje 2.14 MB.


Ruiny zamków, które są nieodłączną częścią krajobrazu Polski, od dawna przyciągały wzrok ludzi wędrujących obok nich. Niezależnie od tego, czy wznosiły się na wyniosłych i niedostępnych wzgórzach, czy też rysowały się na nizinach, oddziaływały na ludzką wyobraźnię.

Na początku swojej pracy przedstawię definicję zamku. Terminem „zamek” zastąpiono w XV wieku używane przedtem słowo „gród”, które oznacza warowne miejsce przeznaczone do celów obronnych i na mieszkanie, ogrodzone wałami, fosami lub umocnieniami drewnianymi.

Profesor Bohdan Guerquin podaje następującą definicję: „jest to zespół elementów warownych i budynków mieszkalnych powiązanych w zamknięty obwód obronny, powstał w ustroju feudalnym jako ośrodek władzy książęcej, siedziba możnowładcy, siedziba rycerza lub placówka militarna. Główną cechę takiego zespołu stanowi zamknięty obwód obronny początkowo w postaci wałów lub konstrukcji drewniano-ziemnej, a w następnych okresach murowany.”

Profesor Janusz Bogdanowski, zaproponował taką definicję: „zamek to samodzielne dzieło obronne o zabudowie zwartej, powstałe w okresie średniowiecza, łączące dominującą funkcję obronną z mieszkalną i gospodarczą. Zamek przystosowany był do obrony zamkniętym obwodem obronnym.”

Teraz przejdę do omówienia historii zamków w Polsce. Budowle te wznoszono od wczesnego średniowiecza.

O drewnianych grodach istniejących na ziemiach polskich na początku IX wieku wspomina tak zwany Geograf Bawarski, wymieniając przy tym szereg ówczesnych plemion. Z okresu formowania się zalążków organizacji państwa polskiego znana jest z połowy X wieku relacja Ibrahima ibn Jakuba o sposobie zakładania grodów przez Słowian. Relacja ta opisuje charakterystyczny sposób wyboru miejsca, wykorzystujący nizinnie położony teren, a tym samym uwzględniający naturalne przeszkody w postaci zalewowych i podmokłych łąk. Zawiera również pewną informację o konstrukcji wałów. Głównymi materiałami, z których były budowane, były ziemia i drewno. Umocnienia te nie były najprostszego typu. Były to zapewne prototypy późniejszych umocnień, stosowanych powszechnie w Polsce w X i XI wieku.

Rozkwit budownictwa obronnego wiąże się nierozerwalnie z działalnością pierwszych dwóch Piastów, a więc z okresem ostatecznego zorganizowania państwa polskiego w końcu X wieku. Wielkie drewniane wały o skomplikowanej konstrukcji wykorzystującej właściwości materiału są ogromnym osiągnięciem inżynierskim. Nie można wyobrazić sobie powstania tak potężnych założeń bez powiązania ich z organizacją państwa i ówczesnych sił zbrojnych. Były to osiągnięcia imponujące i niewątpliwie wywarły wpływ na dalszy rozwój budownictwa obronnego.

Do najbardziej interesujących założeń świeckich rangi państwowej należały rezydencje zwane palatiami. W wielu wypadkach były to budowle stojące w grodach i to silnie ufortyfikowanych.

Od XII do XV wieku dokonywały się przemiany w budownictwie obronnym. Mury zastąpiły stare umocnienia o konstrukcji drewniano-ziemnej oraz wprowadzono zupełnie nowy element obronny w postaci wolno stojącej murowanej wieży. Pierwszym przykładem zastosowania nowej techniki budowy umocnień oraz wprowadzenia nowego elementu w stary układ przestrzenny grodu drewniano-ziemnego może być mur na zamku opolskim. Drugim przykładem jest rezydencja książęca w Legnicy nad Kaczawą. Na miejscu wcześniejszego grodu kasztelańskiego z początku XI wieku został wzniesiony na przełomie XII i XIII wieku nowy gród, będący już siedzibą książęcą. W latach dwudziestych XIII wieku zaczęto wprowadzać w obręb wałów nowe elementy murowane w postaci wież. Zbudowano też ceglany mur obwodowy. W Małopolsce za pierwszy przykład murowanej budowli w obrębie wałów możemy uznać wieżę wzniesioną w roku 1246 na grodzie w Piekarach nad Wisłą, naprzeciw Tyńca. W Wielkopolsce najwcześniejszą próbą wprowadzenia elementów murowanych w obręb umocnień drewniano-ziemnych mogła być murowana czworoboczna wieża kamienna na grodzie w Kaliszu, wzniesiona bezpośrednio na narożu wałów grodowych.

Pierwszy okres budowy zamków murowanych w Polsce zamykamy w latach 1230-około 1320. Charakterystyczną cechą tego okresu jest równoczesne występowanie grodów o konstrukcji drewniano-ziemnej i zamków murowanych z cegły lub kamienia. Prawdopodobnie nowo wznoszone grody drewniano-ziemne, bo i takie powstawały w XIII wieku, miały program użytkowy i funkcje niewiele różniące je od średniowiecznych zamków murowanych.

W pierwszej połowie XIII wieku wśród licznych użytkowanych grodów drewniano-ziemnych tylko sporadycznie występowały umocnienia murowane. Natomiast w drugiej połowie XIII wieku i na początku XIV zdecydowaną przewagę w niektórych dzielnicach Polski uzyskały założenia warowne w formie zamków murowanych.

Wznoszenie zamków murowanych spowodowało zmniejszenie się liczby jeszcze zakładanych drewnianych grodów. Na pierwszy plan wysunął się Dolny Śląsk, który pomimo niepowodzenia ambitnych zamierzeń piastowskiego księcia Henryka Brodatego, osiągnął wysoki poziom w rozwoju życia gospodarczego i organizacji państwowej. Na terytorium Śląska można prześledzić proces przejścia od grodu o konstrukcji drewniano-ziemnej do murowanego zamku. Dowodem na to są powstałe w pierwszej połowie XIII wieku w Legnicy i Opolu pierwsze zamki murowane będące siedzibami książęcymi.

W Legnicy gród kasztelański o umocnieniach drewniano-ziemnych stanowił siedzibę książęcą. W obrębie jego umocnień zostały wprowadzone w drugiej ćwierci XIII wieku nowe elementy murowane w postaci dwóch wież i zaczęto budować obwodowy mur ceglany, którego nie dokończono. Zbudowano wielki murowany dom będący palatium książęcym. Obok palatium została zbudowana kaplica zamkowa o ukształtowaniu centralnym. Wzniesiono dwie murowane wieże cylindryczne. Rozpoczęty mur obwodowy miał zastąpić umocnienia drewniano-ziemne. Swoją wielkością twierdza ta mogła zaliczać się do największych w Europie Środkowej. Tak więc w Legnicy występuje zjawisko przejścia od grodu drewniano-ziemnego do murowanego zamku, który powstał przez stopniowe wprowadzenie nowych elementów murowanych na miejsce wcześniejszych umocnień.

W Opolu, na wyspie otoczonej odnogami Odry, na miejscu drewniano-ziemnego grodu, zaczęto w roku 1228 wznosić ceglane mury obwodowe na linii dawnych wałów.

Właśnie tu na Śląsku, możemy zaobserwować powstawanie nowych zamków, które były rozmieszczane z myślą o utworzeniu pewnych systemów obronnych.

Na ziemiach Małopolski można zaobserwować wznoszenie zamków i umocnień murowanych w ostatniej ćwierci XIII wieku i na początku XIV wieku. Z tego okresu pochodzą zamki w Lipowcu i w Chęcinach.

Zamek chęciński położony jest na wyniosłym skalistym wzgórzu. Jego plan ma kształt wydłużonego i nieco zniekształconego obrysu wzgórza. Na obu końcach tego wieloboku ustawiono dwie wieże. Mury obwodowe objęły swym zasięgiem występującą skałkę, na której być może znajdowała się strażnica.

W Wielkopolsce w tym okresie powstał murowany zamek w...

To tylko początek pliku. Cały plik zajmuje 2.14 MB. Pobierz całą treść w pliku.

Podziel się

Komentarze (0)

Czy wiesz, że...

... dajemy Ci 100% gwarancję satysfakcji. Jeśli nie będziesz zadowolony z materiałów zwrócimy Ci pieniądze za SMS!