ikona pliku pdf

IDEAŁY WYCHOWAWCZE STAROŻYTNEJ GRECJI WOBEC WYZWAŃ WSPÓŁCZESNOŚCI notatki


ocena: 4.0, 0
Poniżej zobaczysz niesformatowany początek pliku. Cały plik zajmuje 268.90 kB.


ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK XLX NR 3 (178) 2009
Katarzyna Zeman Akademia Marynarki Wojennej
IDEAŁY WYCHOWAWCZE STAROŻYTNEJ GRECJI WOBEC WYZWAŃ WSPÓŁCZESNOŚCI
STRESZCZENIE
Tematem niniejszego artykułu są ideały wychowawcze w przodujących państwach greckich — w Atenach, strażnicy cywilizowanego świata, z demokratycznym ustrojem państwa, który przetrwał aż do XXI wieku n.e., a także w Sparcie, kolebce najlepszych wojowników. Na tym tle nakreślono współczesny ideał wychowania. Podejmując temat, przedstawiono istotę wychowania dwóch głównych ośrodków starożytnej Grecji, których charakter narodowy i wychowanie mają swoje odrębne właściwości. Mimo że cywilizacja starożytna przepadła, nie był to jednak całkowity upadek, gdyż pozostała ona podstawą mentalności następnych pokoleń, była wciąż żywa w ich świadomości. Nawet ustrój niewolniczy w świecie antycznym nie był przeszkodą w zakresie osiągania celów wychowania, bowiem pedagogika starożytna sformułowała ideał człowieka o wszechstronnie rozwiniętej osobowości. To starożytność stworzyła szkołę, dzisiejszą placówkę dydaktyczno-wychowawczą. Także dom rodzinny wpływał na kształtowanie charakteru młodych ludzi, co miało istotne znaczenie dawniej i ma obecnie. Nie bez znaczenia były również warunki społeczne, polityczne czy kulturalne, które wpływały na kształtowanie osobowości młodzieży, na stan edukacji oraz na poglądy młodych ludzi o roli, jaką mają pełnić w społeczeństwie. Słowa kluczowe: proces wychowania, ideały wychowawcze Aten i Sparty, współczesne cele wychowania.
WSTĘP Epoka antyczna i jej cywilizacje zawsze fascynowały cały świat. Nawet dzisiaj kultura i zabytki Grecji wzbudzają nasz zachwyt. Ateny, ośrodek nauk filozoficznych, emanowały doskonałością myśli greckiej znanych filozofów: Sokratesa,
153
Katarzyna Zeman
Platona i Arystotelesa. Podziwiamy Greków za ich wojowniczość, bo to właśnie żołnierze greccy należeli do najlepszych w starożytnym świecie. Możemy powiedzieć, że „Historia Grecji i Rzymu rozwijała się w ścisłym związku z historią polityczną, społeczną i kulturalną tych państw”1. Mówiąc o historii starożytnej, mamy na myśli czasy bardzo odległe. Jest to okres od początków cywilizacji w miastach Mezopotamii do wielkiego Cesarstwa Rzymskiego panującego nad światem zachodnim. W 476 r., w chwili upadku Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego, „zależność treści ideału wychowawczego od poziomu organizacji i uwarunkowań społeczno-politycznych państwa była bardzo wyraźnie widoczna zwłaszcza na przykładzie starożytnej Grecji i Rzymu”2. Termin „wychowanie” w naukach pedagogicznych nie jest określony w sposób jednoznaczny, ma kilka znaczeń. Badacze, naukowcy, pedagodzy, psychologowie czy historycy różnie go interpretują. Przedstawiciele nauk humanistycznych pojęcie wychowanie rozumieją i analizują na wiele różnych sposobów. Wychowanie według H. Muszyńskiego jest to „świadome i zamierzone urabianie osobowości ludzi według przyjętych wzorów w toku stosunków oraz interakcji społecznych”3, a zatem proces ten polega na nadawaniu odpowiednich postaw poprzez ogólnie przyjęte i akceptowane przez społeczeństwo wartości, wzorce, ideały, których stosowanie pomoże zdobyć zamierzone cele wychowawcze. Innego zdania jest R. Wroczyński, który wychowanie uważa za: „system działań zmierzających do określonych rezultatów wychowawczych”4. Według niego wychowaniem jest takie przekształcanie osobowości człowieka, aby mógł on swoim działaniem dostosowywać się do ciągle zmieniającego się życia w społeczeństwie. W starożytnej Grecji narodziły się trzy najwcześniejsze cywilizacje europejskie: minojska, mykeńska oraz „klasyczna”, a wraz z nią na równinach greckich powstały miasta-państwa. Najważniejszymi były Ateny i Sparta, i właśnie historia tych miast-państw stanowi klasyczny przykład przejścia od ustroju demokratycznego do niewolnictwa. W miastach-państwach rządziła ludność, która zbierała się na zgromadzeniach, aby podjąć ważne decyzje. Prawie wszystkie sprawy, oprócz tych najbłahszych, obwarowane były decyzją ludu. Działał on bądź bezpośrednio na zgromadzeniu ludowym, bądź pośrednio w radzie lub sądzie. J. Wolski pisał o zgromadzeniu: „Podstawową instytucją życia publicznego w tym okresie było zgromadzenie wszystkich
Zob. B. Bravo, E. Wipszycka, Historia starożytnych Greków, Warszawa 1988; M. Jaczynowska, D. Musiał, M. Stępień, Historia starożytności, Warszawa 1999, s. 231–497; J. Wolski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 1979, s. 135–504. 2 J. Krasuski, Historia wychowania, Warszawa 1985, s. 9. 3 H. Muszyński, Wstęp do metodologii pedagogiki, Warszawa 1971, s. 41. 4 R. Wroczyński, Wprowadzenie do pedagogiki społecznej, Warszawa 1966, s. 9.
1
154
Zeszyty Naukowe AMW
Ideały wychowawcze starożytnej Grecji wobec wyzwań współczesności
obywateli, zbierające się co najmniej dziesięć razy w roku. Każdy z jego uczestników miał prawo do zabrania głosu i zaproponowania uchwały. Obowiązywała jednak zasada, że nie można nad nią głosować od razu. Wniosek musiał być szczegółowo przedyskutowany”5. Społeczeństwo ateńskie poprzez swoje działania w zakresie życia politycznego i organizacji greckiej społeczności stało się wyjątkowo otwarte na świat i wiedzę, gotowe do zmian. Takie formy sprawowania władzy nazywamy demokracją, czyli dosłownie ludowładztwem. Termin ten najprawdopodobniej wprowadzili greccy sofiści, a upowszechnili Demokryt, Arystoteles, Perykles i Platon — najwybitniejsi przedstawiciele tego systemu rządów w starożytności. W ówczesnym państwie demokratycznym wszelkiego rodzaju praca fizyczna przypisana była niewolnikom, a wolni obywatele miast-państw greckich gardzili nią. Swój wolny czas wykorzystywali na zdobywanie sprawności wojennej, która była im potem niezbędna do utrzymania w ryzach niewolników. W opanowaniu kunsztu wojskowego pomagały im organizacje wojskowe, które w razie buntu w szeregach służby stawały w obronie właścicieli niewolników. Brak obowiązków umożliwiał wolnym obywatelom „poświęcanie się czynnościom szlachetniejszym, godnym ludzi wolnych. W Atenach nastąpił bujny rozwój filozofii, matematyki, przyrodoznawstwa i innych nauk, rozwój architektury i rzeźby, literatury, krasomówstwa, teatru itd.”6. Jednak te szlachetne czynności wymagały od obywateli pewnych predyspozycji. K. Stebnicka stwierdza, iż „o teatralnej widowni ateńskiej można jedynie powiedzieć, że była doświadczona, wymagająca i wytrzymała fizycznie”7. Wszakże Ateńczyk przebywał w teatrze od wschodu słońca, zaliczając cztery spektakle dziennie. Mogło to być wyczerpujące. Zaistniałe zwyczaje spowodowały, że stosunki społeczne i układy polityczne w starożytnej Grecji skomplikowały się, a to miało ogromny wpływ na wychowanie młodych ludzi i na ich poglądy ideologiczne. Historia wychowania zaczyna się od chwili, kiedy zaczyna się historia kultury. Początku jej trzeba szukać w Azji. Jednakże narody azjatyckie wykształciły tak odrębne formy kultury, a zarazem wychowania, że poznanie ich ma wyłącznie cel etnograficzno-historyczny. Nasza kultura powstała właściwie w Europie, a początek dała jej starożytna Hellada. Helleni przybyli na półwysep grecki w XV wieku p.n.e. z Azji Mniejszej. Skoro Hellada jest nauczycielką i wychowawczynią Europy, to uzasadnione jest pytanie, jak Grecy u siebie wychowywali dzieci? Zainteresowanie budzą tu przede wszystkim przodujące państwa greckie, a mianowicie Ateny i Sparta.
5 6
J. Wolski, wyd. cyt., s. 208–209. S. Wołoszyn, Dzieje wychowania i myśli pedagogicznej w zarysie, Warszawa 1967, s. 42. 7 K. Stebnicka, Inscenizacja tragedii w teatrze greckim, „Mówią Wieki”, 1991, nr 10, s. 24.
3 (178) 2009
155
Katarzyna Zeman
W dziejach starożytnej Grecji występował tzw. okres wieków ciemnych (XII–VIII w. p.n.e.), podczas którego załamał się rozwój dotychczasowej kultury, a ustrój społeczny uległ przeobrażeniom. Jedną z najważniejszych zmian, która dokonała się w tym okresie, był proces przejścia od ustroju rodowego do organizacji państwowej miast-państw (polis). Dotychczas ludność osiedlała się w niewielkich grupach. Komórką podstawową społeczności był ród zamieszkujący wieś. Na czele rodu stał wybierany, a później dziedziczny, naczelnik (król). Rody (gene) mające wspólnego przodka często łączyły się w bractwa (fratrie), a następnie w plemiona (fyle). Taki układ społeczny miał ważne znaczenie dla wytworzenia się odrębnych postaw człowieka greckiego. Arystokracja rodowa uważała, że dzieci nie muszą być kształcone, ponieważ rodzą się już mądre i dobre. Był to tzw. homerycki ideał wychowania, według którego wystarczyło, że obywatel będzie w dobrej kondycji fizycznej i będzie posiadał świadomość polityczną. Krasuski pisał, że „wychowanie ograniczono jedynie do ćwiczeń sprawności i to tych najbardziej potrzebnych, takich jak posługiwanie się bronią, kierowanie rydwanem bojowym oraz do pewnych umiejętności politycznych, jak np. przygotowanie mów, które przekonywałyby podwładnych, wyrabiały w nich uczucia patriotyczne itp. Tak więc homerycki ideał wychowawczy arystokracji greckiej to dzielny żołnierz i zręczny polityk”8. Pogląd ten przypadał na starogrecki okres wychowania i trwał od X do VII wieku p.n.e. „W następnym okresie historii starożytnej Grecji głównymi ośrodkami nowych koncepcji wychowania stały się krainy Grecji (państwa-miasta): Sparta i Ateny”9. Rozpoczął się ateński i spartański okres wychowania. Kiedy w IV wieku p.n.e. sytuacja polityczna, ekonomiczna i kulturalna mia
To tylko początek pliku. Cały plik zajmuje 268.90 kB. Pobierz całą treść w pliku.

Podziel się

Komentarze (0)

Czy wiesz, że...

... dajemy Ci 100% gwarancję satysfakcji. Jeśli nie będziesz zadowolony z materiałów zwrócimy Ci pieniądze za SMS!